elary - Żelary - Kveta LegatováŻelary są zbiorem samodzielnych, choć wzajemnie – na sposób powieściowy – powiązanych opowiadań, opublikowanych w 2001 r. przez 82-letnią autorkę, o której wcześniej mało kto słyszał. Książka ta przez dwa lata utrzymywała się w czołówce rankingu najlepszych publikacji, ogłaszanym przez czeski dziennik “Lidové noviny”, jej nakład przekroczył 60 tysięcy egzemplarzy, a w 2002 r. przyniosła pisarce nagrodę państwową.
Bohaterowie prezentowanych opowiadań mają swoje pierwowzory w prawdziwym życiu – są literacko przetworzonymi portretami osób, z którymi los zetknął autorkę, kiedy po ukończeniu studiów rozpoczęła pracę w szkole na zapadłej beskidzkiej wsi.
Akcja prezentowanych opowiadań rozgrywa się na przestrzeni kilkudziesięciu lat pierwszej połowy XX w. Losy mieszkańców górskiej wioski Żelary ukazane są w sposób naturalistyczny, a jednocześnie poetycki, wręcz balladowy, a przy tym daleki od sentymentalizmu. Łączy je jeden wspólny motyw: miłość. Uczucie z rozmysłem formowane przez ludzkie pragnienia, lecz także zmieniane przez zdarzenia, które spadają na bohaterów jak grom z jasnego nieba.
Legátová przypomina prawdę, o której tak łatwo zapomnieć – że nic nie jest takie, jakie się nam wydaje. Że żaden ludzki czyn nie poddaje się jednoznacznym ocenom – zbrodnia narodzić się może z najszlachetniejszych pobudek, a dobre uczynki miewają tragiczne skutki. A także, że choćby naszym działaniem kierowała miłość w swojej najczystszej postaci, niczego to nie usprawiedliwia ani nie rozgrzesza.
Na motywach noweli pt. Hanulka Jozy, będącej kontynuacją żelarskiego cyklu w 2003 r. nakręcono nominowany do Oscara film pt. Żelary.

Květa Legátová – właściwie: Věra Hofmanová (ur. w 1919 w Podolí koło Brna), jest absolwentką bohemistyki, germanistyki, fizyki i matematyki na uniwersytecie w Brnie. Przez całe życie pracowała jako nauczycielka, przeważnie w górskich wioskach, dokąd wysyłały ją władze komunistyczne. Pisała i publikowała już w czasach studenckich; pod pseudonimem Věra Podhorná wydała zbiór opowiadań Postavičky (1957) i powieść Korda Dabrová (1961). Jest autorką wielu tekstów dramatycznych, z których większość została zrealizowana w radiu, telewizji i w teatrach (drukiem ukazały się dwa wybory tych tekstów: Pro každého nebe, 2003 iPosedla a jiné hry, 2004). Wydała również zbiór opowiadań kryminalnych “Nic není tak prosté” (2006) oraz drobne prozy humorystyczne Mušle a jiné odposlechy (2007).

Leave a Reply